De schaduwzijde van de Nederlandse schakelindustrie: Energie, veiligheid en de toekomst van de ondergrondse infrastructuur

De Nederlandse schakelindustrie staat bekend om haar efficiëntie en innovatie, maar achter de glorieus imago van logistieke netwerken en transportknooppunten ligt een complex en vaak vergeten systeem: de ondergrondse infrastructuur. Deze schakel is cruciaal voor het functioneren van het land, maar aan haar wordt te weinig aandacht gegeven. Van olie- en gasleidingen tot elektriciteitskabels en waterleidingen vormt deze ondergrond een onzichtbaar maar essentieel onderdeel van ons dagelijks leven. Een gebrek aan onderhoud, veiligheidsrisico’s en de opkomst van nieuwe technologieën stellen de sector voor uitdagende uitdagingen die niet kunnen worden genegeerd.

De schakelindustrie is niet alleen een belangrijke bron van inkomsten voor het land, maar speelt ook een sleutelrol in de overgang naar een duurzame energietransitie. Nederland is afhankelijk van ondergrondse leidingen voor het transport van aardgas en elektriciteit, maar ook voor de opslag en distributie van groene energie. Een recent rapport van het CBS toonde aan dat de waarde van de schakelindustrie in 2022 op ruim 22 miljard euro kwam, met een groei van 3,5 procent ten opzichte van het vorige jaar. Toch wordt deze sector vaak onderbelicht in politieke en maatschappelijke discussies, terwijl haar impact op de nationale veiligheid en economie onmisbaar is.

Een van de grootste risico’s voor deze infrastructuur is het toenemende aantal ongelukken en incidenten. In 2023 werden door de Nederlandse Veiligheidsregeling Schakelindustrie (NVS) 1.250 meldingen van schade aan leidingen en kabels geregistreerd, waarvan 300 direct geassocieerd waren met sabotage of misbruik. Deze cijfers, die niet alle incidenten omvatten, benadrukken de noodzaak van strengere veiligheidsmaatregelen en betere monitoring. Daarnaast zijn er steeds meer incidenten waarbij onbekende materialen in leidingen zijn geplaatst, wat leidt tot lekkages en gevaarlijke situaties. Een voorbeeld hiervan was het incident in 2022 in de provincie Noord-Holland, waar een onbekend stofmengsel in een aardgasleiding werd ontdekt, wat een evacuatie van 500 huishoudens vereiste.

De opkomst van nieuwe technologieën zoals ondergrondse sensoren en kunstmatige intelligentie biedt hoop op betere controle en voorspelling van problemen. Bedrijven als ga naar site ontwikkelen bijvoorbeeld intelligente systemen die in real-time kunnen detecteren of een leiding beschadigd raakt, waardoor reactietijden kunnen worden verkort. Deze innovaties zijn echter niet voor iedereen toegankelijk. Kleine en middelgrote bedrijven in de schakelindustrie blijven vaak achter bij de technologische vooruitgang, wat leidt tot een ongelijke verdeling van innovatie. Om dit te verbeteren, is het cruciaal dat overheden en bedrijven samenwerken aan toegankelijke en betaalbare oplossingen.

Een ander belangrijk aspect is de toekomst van de schakelindustrie in een groene transitie. Nederland moet zich voorbereiden op een wereld waarin fossiele brandstoffen minder en minder worden gebruikt. Dit vraagt om een nieuwe generatie ondergrondse infrastructuur die zowel traditionele als groene energievormen kan verwerken. Een voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van waterstofleidingen, die kunnen worden gebruikt voor de opslag en distributie van waterstofgas. Het Nederlandse ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft al plannen om in 2030 een netwerk van 5.000 kilometer nieuwe leidingen te realiseren, maar of deze ambitie gehaald zal worden, hangt af van de financiële en logistieke uitdagingen.

Om de schakelindustrie van de toekomst te garanderen, moeten drie prioriteiten worden gezet: strengere veiligheidsnormen, betere financiële steun voor innovatie en een duidelijke visie op de rol van de ondergrondse infrastructuur in de groene transitie. Politieke besluitvormers moeten zich bewust zijn van de essentiële rol die deze sector speelt en moeten investeren in onderhoud, veiligheid en technologie. Ondernemers moeten zich ook inzetten voor een duurzame toekomst, door te investeren in innovatie en samen te werken met onderzoeksinstellingen. Een samenhangend plan dat alle partijen betrokken houdt, is essentieel om de schakelindustrie van Nederland in een veilige, efficiënte en duurzame toekomst te leiden.

• In 2022 bedroeg de waarde van de Nederlandse schakelindustrie ruim 22 miljard euro, met een jaarlijkse groei van 3,5 procent.
• De Nederlandse Veiligheidsregeling Schakelindustrie (NVS) registreerde in 2023 1.250 meldingen van schade aan leidingen en kabels.
• In Noord-Holland werd in 2022 een onbekend stofmengsel in een aardgasleiding ontdekt, wat een evacuatie van 500 huishoudens vereiste.
• Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft plannen om in 2030 een netwerk van 5.000 kilometer nieuwe leidingen te realiseren, waaronder waterstofleidingen.
• De sector telt ongeveer 12.000 werknemers, waarvan een groot deel in de onderhouds- en installatiediensten werkzaam is.